Mobil şebeke hız ölçümünde en çok gözden kaçan bileşen, ölçümü yapan cihaz değil karşı taraftaki sunucudur. Bir drive test ekibi sahada Türk Telekom, Turkcell ve Vodafone hatlarıyla dosya indirip yüklerken aslında iki şeyi birden ölçer: operatörün radyo tarafındaki performansını ve test sunucusuna giden yolun kapasitesini. Sunucu tarafı yetersizse ölçüm operatörü değil sizin altyapınızı ölçmeye başlar — ve elinizdeki rapor, kime sunuyorsanız sunun, savunulamaz hale gelir. Bu yazıda ölçüm çalışmalarının nasıl yürüdüğünü ve bu iş için kullanılacak FTP/test sunucusunun hangi şartları sağlaması gerektiğini anlatıyoruz.
Mobil operatörlerin kapsama ve hizmet kalitesi performansı, tahminle değil sahada ölçülen verilerle takip edilir. Bu işin genel adı drive test (araçla ölçüm) ve benchmark çalışmasıdır. Ölçümü yapan ekip belirlenen güzergâhlarda ilerlerken, her operatörün hattı üzerinden veri transferi başlatır ve sonuçları GPS koordinatlarıyla birlikte kaydeder.
Toplanan başlıca göstergeler şunlardır:
FTP tabanlı throughput ölçümünün metodolojisini ve raporlama tarafını 5G şebekelerde FTP tabanlı throughput testi ve QoS raporlama yazımızda ayrıntılı ele almıştık.
Bu ölçümleri kimler yaptırır? Üç taraf var: operatörlerin kendisi (kendi performansını ve rakiplerini kıyaslamak için), düzenleyici kurum (uyum denetimi için) ve bağımsız ölçüm firmaları (tarafsız karşılaştırma raporu üretmek için). Sizin müşteriniz bu üçüncü gruba giriyorsa, ürettiği raporun teknik olarak itiraz edilemez olması gerekir.
Türkiye'de mobil haberleşme hizmet kalitesi Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu (BTK) tarafından düzenlenir. Elektronik Haberleşme Sektöründe Hizmet Kalitesi Yönetmeliği ve ilgili tebliğler kapsamında operatörler iki tür veri üretmekle yükümlüdür:
BTK ayrıca kendi ölçüm araçlarıyla bağımsız saha testleri yapar ve operatörlerin beyan ettiği değerleri doğrular. Hedef değerlerin sağlanmadığı tespit edilirse idari yaptırım gündeme gelir.
Bu tablo şu anlama geliyor: ölçüm verisi yalnızca teknik bir çıktı değil, yaptırıma esas teşkil edebilecek bir belge. Dolayısıyla ölçüm zincirindeki her halkanın — sahadaki cihaz kadar karşıdaki sunucunun da — savunulabilir olması gerekir.
Bir throughput testinin mantığı basittir: cihaz, sunucudan belirli bir dosyayı indirir veya sunucuya yükler; geçen süre ve aktarılan veri miktarından hız hesaplanır. Ancak bu ölçüm, yolun en dar noktasını ölçer.
Eğer operatör o noktada 400 Mbps verebiliyorken sunucunuz 200 Mbps'te sınırlanıyorsa, raporunuza 200 Mbps yazılır. Ölçtüğünüz şey artık operatörün performansı değil, sizin sunucunuzun limitidir. Bu hata sessizdir: hiçbir yerde uyarı çıkmaz, sadece bütün sonuçlar sistematik olarak düşük gelir.
Bu yüzden ölçüm sunucusunun temel tasarım kuralı şudur: sunucu, ölçülen şebekeden her koşulda belirgin şekilde hızlı olmalıdır. Sunucu tarafında bırakılacak pay, 5G tarafında tek bir cihazın görebileceği tepe hızın en az birkaç katı olmalıdır — çünkü sahada aynı anda birden fazla cihaz test yapar.
ETSI'nin mobil şebekelerde QoS ölçümüne dair teknik şartnamelerinde, veri testlerinde kullanılan sunucular kontrol düzeyine göre üçe ayrılır:
Ticari ölçüm ve raporlama çalışmalarının büyük bölümü B sınıfı sunucularla yürür: kendi kontrolünüzde, kapasitesi bilinen, genel internet üzerinden erişilen bir sunucu. Buradaki kritik nokta, standardın da vurguladığı üzere, üçüncü taraf trafiğinin ölçümü etkilemesini engelleyecek önlemlerin alınmış olmasıdır. Yani sunucu size ait ve o an başka iş yapmıyor olmalıdır.
Sunucunun port kapasitesi net olmalı ve paylaşımlı olmamalıdır. "1 Gbps'e kadar" gibi ifadeler ölçüm işi için yeterli değildir; kapasitenin garanti edilmiş ve ölçüm anında başka müşterilerle paylaşılmıyor olması gerekir. Raporunuzda "sunucu tarafı X Gbps garantili" diyebilmelisiniz. Gbps değerlerinin ne anlama geldiği ve nerede yanıltıcı olabildiği konusunda kapasite değerlerini açıkladığımız yazıya göz atabilirsiniz.
Üç operatörü karşılaştırıyorsanız, üçünün de sunucunuza benzer kalitede ulaşması gerekir. Bir operatörün trafiği doğrudan bir bağlantı üzerinden gelirken diğerininki uzun bir transit yolundan geliyorsa, ölçtüğünüz fark radyo performansı değil yönlendirme farkı olur. Çoklu operatör peering'e sahip, Türkiye lokasyonlu bir altyapı bu riski ortadan kaldırır.
Sunucunun coğrafi konumu doğrudan gecikmeye yansır. Ölçümü Türkiye'de yapıyorsanız sunucu da Türkiye'de olmalıdır; yurt dışı bir sunucu ölçüme onlarca milisaniyelik sabit bir yük ekler ve TCP tabanlı transferlerde bu doğrudan hıza yansır.
Saha ekibi tek cihazla çalışmaz. Aynı anda üç operatör, birden fazla cihaz ve çoğu zaman paralel oturumlar söz konusudur. Sunucu bu eş zamanlı bağlantıları CPU veya disk G/Ç darboğazına girmeden karşılayabilmelidir. Test dosyalarının bellekten veya NVMe diskten servis edilmesi bu yüzden önemlidir.
Upload ölçümü çoğu zaman ihmal edilir. Oysa yükleme testinde darboğaz sunucunun alma kapasitesidir. Portun simetrik olması ve yazma tarafında sınırlama bulunmaması gerekir.
Operatörler mobil tarafta yaygın olarak IPv6 ve NAT64 kullanır. Sunucunuz yalnızca IPv4 ise bazı testler beklenmedik yollardan geçer veya hiç çalışmaz. Çift yığın (dual stack) yapılandırma standart olmalıdır.
FTP klasik yöntemdir ve raporlamada hâlâ yaygın kullanılır; ancak modern kampanyalarda HTTP/HTTPS indirme, iperf3 ve UDP tabanlı testler de gerekir. Sunucunun bu servisleri birlikte barındırabilmesi ve gerekli portların açık olması gerekir.
Sunucu üzerinde eş zamanlı çalışan başka yükler (yedekleme, tarama, güncelleme) ölçüm sonucunu bozar. Ölçüm sunucusu tek amaçlı tutulmalı, bakım işleri kampanya penceresi dışına alınmalıdır. Yeni kurulan bir düğümü devreye almadan önce sunucu güvenliği için ilk 10 adım rehberimizi uygulamanızı öneririz.
Bu tür çalışmalar için gereken şey standart bir web sunucusu değil, kapasitesi belli ve yalnızca size ayrılmış bir düğümdür. Nubitro'nun telekomünikasyon ve ISP tarafına sunduğu altyapı tam olarak bunun için tasarlanmıştır: fiziksel (dedicated) sunucular ile paylaşılmayan donanım, yüksek bant genişliği ve çoklu operatör ağ bağlantısı. Daha esnek bir başlangıç isteyen ekipler için Türkiye lokasyonlu yüksek performanslı VDS seçenekleri de mevcuttur.
Ölçüm düğümü, speedtest sunucusu, peering bağlantısı veya kampanyaya özel kapasite ihtiyacınız varsa ekibimize danışabilirsiniz; kurulum ve kapasite planlamasını çalışmanın gereksinimlerine göre yapıyoruz.
İkisi de kullanılır. FTP uzun süredir raporlamada standart kabul edildiği için tercih edilmeye devam ediyor; HTTP/HTTPS ise gerçek kullanıcı deneyimine daha yakın sonuç verir. En sağlıklısı ikisini birlikte ölçüp raporda ayrı ayrı sunmaktır.
Ölçülen hızda en az 10-15 saniye sürecek kadar. 500 Mbps beklediğiniz bir şebekede 10 MB'lık dosya bir saniyeden kısa sürede biter ve TCP daha tam hızlanmadan test sona erer. Kampanya boyunca aynı dosya boyutunu kullanmak, sonuçların karşılaştırılabilirliği açısından önemlidir.
Kural şu: sahada aynı anda test yapacak cihazların toplam tepe hızının en az iki-üç katı. 5G ölçümlerinde tek cihaz yüzlerce Mbps görebildiği için, birkaç cihazla çalışan bir ekipte 1 Gbps hızla yetersiz kalabilir. Kapasiteyi kampanyanın büyüklüğüne göre planlamak gerekir.
Küçük ölçekli ve tek operatörlü çalışmalarda kaynakları garanti edilmiş bir VDS iş görebilir. Ancak çok operatörlü karşılaştırma raporlarında, kapasitenin paylaşılmadığını belgeleyebilmek önemlidir; bu noktada fiziksel sunucu daha savunulabilir bir tercihtir.
Türkiye'deki şebekeleri ölçüyorsanız evet. Yurt dışı sunucu, ölçüme uluslararası transit kaynaklı sabit bir gecikme ekler; bu gecikme TCP performansını düşürür ve operatörler arası farkı maskeleyebilir.
Kampanya pencereleri çakışmıyorsa evet. Ancak eş zamanlı iki ölçüm, birbirinin sonucunu bozar. Kampanyalar örtüşüyorsa ayrı düğümler kullanmak veya kapasiteyi buna göre büyütmek gerekir.
Türkiye (Türkçe)
Worldwide (English)
